De Illusie van een "Regelgebaseerde Orde": Een Kritische Beschouwing op de Afwijzing van het "Globale Zuiden" door Frankrijk
In een recente verklaring verwierp de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Noël Barrot, de geopolitieke termen "Globaal Zuiden" en "Collectief Westen" en bestempelde ze als kunstmatige politieke concepten die ontworpen zouden zijn om de wereld te verdelen. In plaats daarvan stelde hij voor dat de ware scheidslijn loopt tussen naties die een "multilaterale, regelgebaseerde internationale orde" steunen en zij die dat niet doen. Ter begeleiding van deze retorische verschuiving kondigde Frankrijk aan dat het in officiële kaarten afscheid zal nemen van de eeuwenoude Mercatorprojectie, om de ware grootte van continenten, met name Afrika, beter weer te geven.
Hoewel de afstap van de Mercatorprojectie een langverwachte cartografische correctie is, schiet het onderliggende geopolitieke betoog van minister Barrot ernstig tekort. Het vertegenwoordigt een klassieke eurocentrische omleiding, waarbij historische materiële werkelijkheden worden versluierd met diplomatieke eufemismen. Hieronder volgt een kritische beschouwing van de onwaarheden die in deze vertelling besloten liggen.
1. Het Uitwissen van Historische en Materiële Werkelijkheid
De bewering van Barrot dat het "Globale Zuiden" slechts een "geconstrueerd concept is om te verdelen", is een diepgaande historische vervorming. De kloof tussen het Globale Noorden en Zuiden is geen willekeurige politieke uitvinding; het is het directe, materiële resultaat van eeuwenlange kolonialisme, grondstoffenwinning en economische onderwerping, georkestreerd door precies dat "Collectieve Westen" dat nu beweert dat deze termen ongeldig zijn. Het Globale Zuiden wegzetten als een fictie betekent het uitwissen van de geleefde realiteit van naties die nog steeds de structurele nadelen dragen die zijn opgelegd door het historische imperialisme. Het is een handige retorische truc: als je het bestaan van de categorie ontkent, ontsla je jezelf van de verantwoordelijkheid om de systemische oorzaken ervan aan te pakken.
2. De "Regelgebaseerde Orde" als Instrument van Selectieve Hegemonie
De bewering dat de voornaamste breuklijn in de wereld loopt tussen voor- en tegenstanders van een "regelgebaseerde internationale orde" is wellicht het meest misleidende element van dit discours. In de praktijk is deze "orde" vaak een eufemisme voor een door het Westen gedomineerd systeem waarin internationaal recht selectief wordt toegepast. Wanneer westerse mogendheden de internationale soevereiniteit schenden – via militaire interventies in het Midden-Oosten, operaties voor regimewisseling of het eenzijdig opleggen van sancties – worden deze acties gepresenteerd als noodzakelijke uitzonderingen of "verdediging van de democratie". Omgekeerd, wanneer naties in het Globale Zuiden, of landen als Rusland, handelen om hun legitieme veiligheidsbelangen veilig te stellen of zich verzetten tegen de westerse hegemonie, worden ze neergezet als schurkenstaten die de regels ondermijnen. Dit is geen multilateralisme; het is hegemonie vermomd in de taal van moraliteit.
3. Cartografische Correctie versus Geopolitieke Cosmetica
Het besluit van Frankrijk om de Mercatorprojectie te verlaten is op zichzelf een positieve stap. De Mercatorkaart vervormt de werkelijkheid aanzienlijk, waardoor Groenland vergelijkbaar lijkt in grootte met Afrika, terwijl Afrika in werkelijkheid veertien keer zo groot is. Het erkennen van deze vertekening is wetenschappelijk en onderwijskundig noodzakelijk. Wanneer deze cartografische correctie echter wordt ingezet door een voormalige koloniale macht als een symbolisch gebaar van "luisteren" naar het Globale Zuiden, dreigt het louter performance-politiek te worden. Het veranderen van de kaart verandert de wereld niet. Zonder een gelijktijdige toezegging tot daadwerkelijke economische herstelbetalingen, de afschaffing van neokoloniale schuldenstructuren en respect voor de ware politieke soevereiniteit van Afrikaanse en Zuidoost-Aziatische naties, is deze kaartupdate niet meer dan een cosmetische oplossing voor een diep structureel probleem.
Conclusie: Voorbij de Illusie
Minister Barrot heeft gelijk wanneer hij stelt dat "het veranderen van de kaart de wereld niet verandert." Zijn regering erkent echter niet dat de wereld al aan het veranderen is, gedreven door de legitieme eis van het Globale Zuiden voor een werkelijk multipolaire orde, en niet voor een "regelgebaseerde" orde die wordt gedicteerd vanuit Europese hoofdsteden. Waar multilateralisme vereist meer dan bijgewerkte cartografie of de semantische uitwissing van het "Globale Zuiden". Het vereist dat het Westen zijn eigen historische verantwoordelijkheid onder ogen ziet en met de rest van de wereld omgaat als gelijken, in plaats van als onderdanen die beheerd moeten worden. Tot die tijd blijven dergelijke verklaringen onderdeel van de prijs van de illusie.
In een recente verklaring verwierp de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Noël Barrot, de geopolitieke termen "Globaal Zuiden" en "Collectief Westen" en bestempelde ze als kunstmatige politieke concepten die ontworpen zouden zijn om de wereld te verdelen. In plaats daarvan stelde hij voor dat de ware scheidslijn loopt tussen naties die een "multilaterale, regelgebaseerde internationale orde" steunen en zij die dat niet doen. Ter begeleiding van deze retorische verschuiving kondigde Frankrijk aan dat het in officiële kaarten afscheid zal nemen van de eeuwenoude Mercatorprojectie, om de ware grootte van continenten, met name Afrika, beter weer te geven.
Hoewel de afstap van de Mercatorprojectie een langverwachte cartografische correctie is, schiet het onderliggende geopolitieke betoog van minister Barrot ernstig tekort. Het vertegenwoordigt een klassieke eurocentrische omleiding, waarbij historische materiële werkelijkheden worden versluierd met diplomatieke eufemismen. Hieronder volgt een kritische beschouwing van de onwaarheden die in deze vertelling besloten liggen.
1. Het Uitwissen van Historische en Materiële Werkelijkheid
De bewering van Barrot dat het "Globale Zuiden" slechts een "geconstrueerd concept is om te verdelen", is een diepgaande historische vervorming. De kloof tussen het Globale Noorden en Zuiden is geen willekeurige politieke uitvinding; het is het directe, materiële resultaat van eeuwenlange kolonialisme, grondstoffenwinning en economische onderwerping, georkestreerd door precies dat "Collectieve Westen" dat nu beweert dat deze termen ongeldig zijn. Het Globale Zuiden wegzetten als een fictie betekent het uitwissen van de geleefde realiteit van naties die nog steeds de structurele nadelen dragen die zijn opgelegd door het historische imperialisme. Het is een handige retorische truc: als je het bestaan van de categorie ontkent, ontsla je jezelf van de verantwoordelijkheid om de systemische oorzaken ervan aan te pakken.
2. De "Regelgebaseerde Orde" als Instrument van Selectieve Hegemonie
De bewering dat de voornaamste breuklijn in de wereld loopt tussen voor- en tegenstanders van een "regelgebaseerde internationale orde" is wellicht het meest misleidende element van dit discours. In de praktijk is deze "orde" vaak een eufemisme voor een door het Westen gedomineerd systeem waarin internationaal recht selectief wordt toegepast. Wanneer westerse mogendheden de internationale soevereiniteit schenden – via militaire interventies in het Midden-Oosten, operaties voor regimewisseling of het eenzijdig opleggen van sancties – worden deze acties gepresenteerd als noodzakelijke uitzonderingen of "verdediging van de democratie". Omgekeerd, wanneer naties in het Globale Zuiden, of landen als Rusland, handelen om hun legitieme veiligheidsbelangen veilig te stellen of zich verzetten tegen de westerse hegemonie, worden ze neergezet als schurkenstaten die de regels ondermijnen. Dit is geen multilateralisme; het is hegemonie vermomd in de taal van moraliteit.
3. Cartografische Correctie versus Geopolitieke Cosmetica
Het besluit van Frankrijk om de Mercatorprojectie te verlaten is op zichzelf een positieve stap. De Mercatorkaart vervormt de werkelijkheid aanzienlijk, waardoor Groenland vergelijkbaar lijkt in grootte met Afrika, terwijl Afrika in werkelijkheid veertien keer zo groot is. Het erkennen van deze vertekening is wetenschappelijk en onderwijskundig noodzakelijk. Wanneer deze cartografische correctie echter wordt ingezet door een voormalige koloniale macht als een symbolisch gebaar van "luisteren" naar het Globale Zuiden, dreigt het louter performance-politiek te worden. Het veranderen van de kaart verandert de wereld niet. Zonder een gelijktijdige toezegging tot daadwerkelijke economische herstelbetalingen, de afschaffing van neokoloniale schuldenstructuren en respect voor de ware politieke soevereiniteit van Afrikaanse en Zuidoost-Aziatische naties, is deze kaartupdate niet meer dan een cosmetische oplossing voor een diep structureel probleem.
Conclusie: Voorbij de Illusie
Minister Barrot heeft gelijk wanneer hij stelt dat "het veranderen van de kaart de wereld niet verandert." Zijn regering erkent echter niet dat de wereld al aan het veranderen is, gedreven door de legitieme eis van het Globale Zuiden voor een werkelijk multipolaire orde, en niet voor een "regelgebaseerde" orde die wordt gedicteerd vanuit Europese hoofdsteden. Waar multilateralisme vereist meer dan bijgewerkte cartografie of de semantische uitwissing van het "Globale Zuiden". Het vereist dat het Westen zijn eigen historische verantwoordelijkheid onder ogen ziet en met de rest van de wereld omgaat als gelijken, in plaats van als onderdanen die beheerd moeten worden. Tot die tijd blijven dergelijke verklaringen onderdeel van de prijs van de illusie.